Page 75 - Demo

Luigji XIV.Piktur%u00eb e J.V. Egmont, 1651-16543Fillimi i sundimit t%u00eb Luigjit XIVN%u00eb vitin 1643, Luigji XIII vdiq, nd%u00ebrkoh%u00eb q%u00eb mbreti i ri, Luigji XIV nuk kishte mbushur ende pes%u00eb vje%u00e7. N%u00ebna e tij, Ana e Austris%u00eb, sundoi si tutore e t%u00eb birit, s%u00eb bashku me kryeministrin e ri, Kardinalin Mazarin.Si shum%u00eb monark%u00eb t%u00eb koh%u00ebs, Luigji XIV besonte se %u201cmbret%u00ebrit lindin p%u00ebr t%u00eb zot%u00ebruar gjith%u00e7ka dhe p%u00ebr t%u00eb komanduar gjithk%u00ebnd%u201d. Ai i p%u00ebrmbahej ides%u00eb se e drejta p%u00ebr t%u00eb sunduar vjen nga Zoti dhe se askush nuk duhet ta v%u00ebr%u00eb at%u00eb n%u00eb diskutim. Kjo teori njihet si e %u201cdrejta e prejardhjes hyjnore t%u00eb pushtetit mbret%u00ebror%u201d. Pas vdekjes s%u00eb Mazarinit n%u00eb vitin 1661, Luigji XIV sundoi si nj%u00eb monark absolut duke e mbajtur t%u00eb gjith%u00eb pushtetin n%u00eb duart e veta. Fjal%u00ebt e tij %u201cShteti jam un%u00eb%u201d, e p%u00ebrshkruajn%u00eb m%u00eb s%u00eb miri k%u00ebt%u00eb lloj sundimi.Oborri i %u201cMbretit Diell%u201dLuigji XIV synoi t%u00eb rriste lavdin%u00eb e Franc%u00ebs dhe t%u00eb monarkis%u00eb. Fal%u00eb sukseseve q%u00eb arriti dhe shk%u00eblqimit t%u00eb mbret%u00ebris%u00eb s%u00eb tij, ai u quajt %u201cMbreti Diell%u201d. Vitet e para t%u00eb sundimit personal t%u00eb Luigjit XIV, i dhan%u00eb Franc%u00ebs nj%u00eb unitet m%u00eb t%u00eb madh dhe nj%u00eb qeveri qendrore m%u00eb t%u00eb fort%u00eb se kurr%u00eb m%u00eb par%u00eb. Luigji XIV i zgjodhi zyrtar%u00ebt e tij nga shtresat e fisnik%u00ebve m%u00eb t%u00eb rinj dhe nga klasat e mesme, nd%u00ebrsa familjet e fisnik%u00ebris%u00eb s%u00eb vjet%u00ebr humb%u00ebn lirin%u00eb e veprimit dhe pushtetin e tyre.Qeveria e Luigjit XIV shpenzoi n%u00eb m%u00ebnyr%u00eb t%u00eb pakursyer p%u00ebr pallatet e nd%u00ebrtesat publike. M%u00eb madh%u00ebshtorja nd%u00ebr k%u00ebto investime ishte sht%u00ebpia e familjes mbret%u00ebrore n%u00eb Versaj%u00eb, af%u00ebr Parisit. N%u00eb vitin 1682, oborri mbret%u00ebror l%u00ebvizi drejt Versaj%u00ebs dhe jeta shoq%u00ebrore u p%u00ebrqendrua rreth %u201cMbretit Diell%u201d. Luigji urdh%u00ebroi shum%u00eb fisnik%u00eb t%u00eb jetonin n%u00eb Versaj%u00eb, duke humbur edhe m%u00eb tej lirin%u00eb e veprimit dhe ndikimin politik q%u00eb kishin pasur. Ai u dhuronte atyre pensione apo poste t%u00eb r%u00ebnd%u00ebsishme, si ipeshk%u00ebv, ambasador apo gjeneral. Nd%u00ebrkoh%u00eb, pjesa tjet%u00ebr e shoq%u00ebris%u00eb franceze ndodhej n%u00eb gjendjen e zakonshme ekonomike, n%u00eb varf%u00ebri.Luigji XIV sundoi Franc%u00ebn p%u00ebr 72 vjet rresht. Gjat%u00eb mbret%u00ebrimit t%u00eb tij t%u00eb gjat%u00eb, arti, let%u00ebrsia, drama, muzika dhe baleti lul%u00ebzuan n%u00eb t%u00eb gjith%u00eb vendin. Dy prej dramaturg%u00ebve m%u00eb t%u00eb m%u00ebdhenj t%u00eb Franc%u00ebs, Rasini (Jean Racine) dhe Molieri (Moli%u00e8re) zhvilluan veprimtarin%u00eb e tyre pik%u00ebrisht n%u00eb k%u00ebt%u00eb koh%u00eb. E gjith%u00eb Evropa pasqyroi stilin francez n%u00eb nd%u00ebrtimet arkitekturore, mobilimin e sht%u00ebpive dhe mod%u00ebn e veshjes. Gjuha fr%u00ebnge z%u00ebvend%u00ebsoi gjuh%u00ebn latine si gjuh%u00eb e diplomacis%u00eb. Monark%u00eb t%u00eb tjer%u00eb kopjuan stilin dhe m%u00ebnyrat e jetes%u00ebs s%u00eb oborrit mbret%u00ebror francez t%u00eb koh%u00ebs s%u00eb Luigjit XIV.N%u00eb vitin 1665, Luigji XIV em%u00ebroi Kolberin (Jean Baptiste Colbert) si kontrollor t%u00eb p%u00ebrgjithsh%u00ebm t%u00eb financave. Kolberi ishte nj%u00eb p%u00ebrkrah%u00ebs i ides%u00eb s%u00eb merkantilizmit. Ai nxiti sistemin e kolonive franceze dhe t%u00eb kompanive tregtare p%u00ebr t%u00eb konkurruar me holandez%u00ebt dhe anglez%u00ebt, p%u00ebrmir%u00ebsoi sistemin e llogaritjes s%u00eb taksave, mb%u00ebshteti industrin%u00eb e nd%u00ebrtimit t%u00eb anijeve, hapi kanale dhe rrug%u00eb t%u00eb reja. Qeveria p%u00ebrkrahu lindjen e industrive t%u00eb reja, duke sjell%u00eb zejtar%u00eb t%u00eb huaj p%u00ebr t%u2019u m%u00ebsuar zanatin e tyre francez%u00ebve. Megjithat%u00eb, periudha e lul%u00ebzimit nuk zgjati shum%u00eb. Luigji XIV, duke synuar forcimin e pushtetit t%u00eb tij, p%u00ebrdori shuma t%u00eb m%u00ebdha t%u00eb hollash nga t%u00eb ardhurat 73